Iğdır ili, bir serhat şehri olarak çok önemli coğrafi konumu ve stratejik öneminden dolayı hep bir geçiş bölgesi olmuş; hâkimiyet savaşlarının yaşandığı, çok acı işgaller görmüş kadim bir Türk yurdudur.
Iğdır, 81 ilimiz içinde Misak-ı Millî’ye dâhil edilmeyen, 92 yıl süre ile en uzun işgal altında kalan şehirlerden biridir. Iğdır insanı 89 yıl Rus işgali, 3 yıl Ermeni zulüm ve mezalimini yaşamıştır. Halk, kurduğu çetelerle direnişe geçmiş, çok büyük kayıplar vermiştir. Bunun sonucunda, halk arasında unutulmayan büyük travmalara sebep olan 1818-1920 yılları “Kaç Ha Kaç” olayları yaşanmıştır.
Iğdır, 12 Kasım 1920 yılında Ermeni işgalinden kurtarılmış, Doğubeyazıt vilayetine nahiye merkezi olmuştur. Daha sonra 1936 yılında Kars iline bağlı bir ilçe merkezi hâline getirilmiştir. Üç devlete sınırı olan, sınır kapıları kapalı, büyük şehir ve pazarlara uzak bir konumdaydı. 1927 nüfus sayımında Iğdır’da okur-yazar oranı %1,48 gibi çok düşüktü. Bunların da büyük kısmı memur, subay, İrevan göçmeni ve cami imamlarıydı.
Iğdır’da ilk ilkokul 1925, ortaokul 1932, lise ise 1965 yılında açıldı. Yani Iğdır’ın işgalden kurtarılmasından 5 yıl sonra ilkokul, 12 yıl sonra ortaokul, 45 yıl sonra ise lise açılabildi. 92 yıl işgal ve zulüm görmüş, halkı yoksul ve perişan, çoğu başka yerlerden gelmiş sığınmacılardan oluşan, en çok sivil kayıp verdiğimiz illerden biri olan Iğdır; üç devlete sınırı kapalı, sulama ve taşkın sorunları yaşayan, sivrisinek ve sıtma hastalığıyla mücadele eden, Ağrı İsyanı’nın etkilerini hisseden bir şehir olmuştur.
İşte tam bu zor şartlar altında, Cumhuriyet’in ilanından 42 yıl sonra Iğdır’a Iğdır Lisesi açılmıştır. Iğdır’ın bacasız fabrikası, karanlığa ışık tutan meşalesi, cehaletin korkulu rüyası olan Iğdır Lisesi 1965 yılında eğitim hayatına başlamıştır. Bu lise; çevre ilçe ve köyler için bir umut, bir ışık, bir kurtuluş ve bir aydınlık merkezi olmuştur.
İşte Iğdır Lisesi’ni değerli kılan da budur. Iğdır insanı bu liseye çok şey borçludur. Orada Iğdır insanının, tarihinin umudu, hatırası ve yaşanmışlığı vardır. Iğdır Lisesi’ne bir vefa borcu vardır. Çünkü bu lise sadece bir eğitim yuvası değil; Iğdır için tarihtir, ortak hafızadır, geçmiştir, gelecektir, hatıradır, anıdır, bitip tükenmez bir vefadır.
Iğdır Lisesi’nin arka tarafında eskiden insan gücü, jeneratör ve elektrikle çalışan çırçır ve çeltik atölyeleri vardı. Burası, Iğdır insanının kalbinin attığı, ekonomisinin döndüğü bir üretim merkeziydi.
Iğdır Lisesi’ni yıkmayın. Bina çürükse, karot örnekleri kötüyse güçlendirin. O binayı güçlendirmek çok mu zor? Bir şehrin geçmişine sahip çıkmazsanız, orası betona ve ranta kurban olur; geriye sadece ruhsuz yapılar ve kimliksiz insan yığınları kalır.
Iğdır’ın kalbinde bir yapı vardı… Sadece taş ve betondan ibaret olmayan, içinde binlerce hayalin filizlendiği, umutların yeşerdiği bir ocak… Iğdır Lisesi.
O bina, 61 yıl boyunca sadece ders anlatılan bir yer olmadı. Kimi zaman bir öğretmenin şefkatli bakışında umut oldu, kimi zaman uzak köylerden gelen bir çocuğun geleceğe açılan kapısı… Üç ülkeye sınır olan bu serhat şehrin ortasında, adeta bacasız bir fabrika gibi çalıştı; ilim üretti, insan yetiştirdi, karakter inşa etti.
Her sınıfında bir hatıra, her koridorunda bir ayak izi, her duvarında sessiz bir tanıklık vardı. O sıralarda oturan çocuklar büyüdü; kimi öğretmen oldu, kimi doktor, kimi asker… Ama hepsi aynı çatı altında, aynı ruhla yoğruldu. Çünkü Iğdır Lisesi, bir okuldan çok daha fazlasıydı; bir hafızaydı, bir kimlikti.
Şimdi o binanın yıkılacağı söyleniyor…
Bir bina yıkılmaz sadece; hatıralar da enkaz altında kalır.
Bir okul yıkılmaz sadece; bir şehrin geçmişi de silinir.
Oysa bazı yapılar vardır ki korunması gerekir. Çünkü onlar geçmiş ile gelecek arasında köprüdür. Iğdır Lisesi de işte böyle bir değerdir. Yıkılmamalı, yaşatılmalıdır. Bir eğitim müzesi olmalı; yeni nesiller o sıraların hikâyesini dinlemeli, o duvarların fısıldadığı hatıraları hissetmelidir.
Çünkü bir şehir, hafızası kadar vardır.
Ve Iğdır Lisesi, Iğdır’ın hafızasıdır.
Dokunmayın…
Bu sadece bir bina değil, bir neslin yüreğidir.
Yorumlar
Kalan Karakter: