Karakoyunlu ilçesi, sırtını dünyaca meşhur Ağrı Dağı’na dayamış; Türkiye-Ermenistan sınır kapısına 7 km uzaklıkta, Nahçıvan Dilucu ve İran Borualan sınır kapılarına giden yolların geçtiği; sulak ve verimli topraklara sahip, Ermenistan sınırında, Erivan şehrine yakın bir konumda bulunan; Aras Nehri’nin suladığı, Ağrı Dağı’nın bağrından çıkan Karasu Çayı’nın kaynağını barındıran kadim bir Türk yurdudur. Şirin bir ilçemizdir.
Karakoyunlu ilçemiz, 1972 yılında belde, 1992 yılında ilçe olmuştur. Iğdır’ın merkez ilçesi dâhil, nüfus ve yüzölçümü bakımından en küçük ilçesidir.
Karakoyunlu ilçemizin merkez nüfusu 2.429, genel nüfusu ise 12.614’tür. Bu nüfusun 2.429’u ilçe merkezinde, 10.185’i ise 19 köyde yaşamaktadır. İlçede 2 mahalle bulunmakta olup beldesi yoktur. Kırsal nüfusun yoğun olarak yaşadığı şirin bir ilçemizdir.
Karakoyunlu ilçesi, adını 1380-1469 yılları arasında bölgede hâkimiyet kurmuş Oğuz Türklerinin devleti olan Karakoyunlulardan almaktadır. Koçbaşlı mezarların bulunduğu, vatan savunmasında büyük yararlıklar gösteren, Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün okul armağan ettiği vatansever ve yiğit insanların yaşadığı bir ilçemizdir.
Karakoyunlu ilçemiz, 1828-1917 yılları arasında Rus işgali altında kalmış, 1917-1920 yılları arasında ise Ermeni mezalimine maruz kalmıştır. Ruslar, bölgede aralıklarla nüfus sayımı yapmışlardır. 1886 yılında yapılan sayıma göre Karakoyunlu ilçesinde yaşayan Türk nüfusu şöyledir:
Karakoyunlu: 1.665
Kaçardoğanşalı: 789
Koçkıran: 1.329
Bayatdoğanşalı: 413
Cennetebat: 656
Gökçeli: 432
Şiraçı: 229
Zülfikar: 571
Hüseyinkent: 72
Seferkulu: 62
Müriştali: 43
Yukarı Alican: 129
Toplam nüfus: 6.400
1886’daki bu sayıma göre, Karakoyunlu ilçesinde 12 yerleşim yerinde 6.400 Azerbaycan Türkü yaşamaktaydı.
Aradan geçen 139 yılın ardından, 2025 yılı nüfus verilerine göre aynı köyler incelendiğinde durum şöyledir:
Karakoyunlu: 2.429
Taşburun: 852
Kaçardoğanşalı: 629
Koçkıran: 440
Bayatdoğanşalı: 254
Cenettebat: 234
Gökçeli: 179
Şiraçı: 265
Zülfikar: 216
Orta Alican: 167
Toplam nüfus: 5.665
Seferkulu, Hüseyinkent ve Müriştali köyleri zamanla mezraya dönüşmüş; böylece yerleşim sayısı 12’den 10’a düşmüştür. Nüfus ise 735 kişi azalarak 5.665’e gerilemiştir. Üstelik bu nüfusun tamamı Iğdır yerlisi olmayıp, İrevan ve Güney Azerbaycan’dan gelenler de bulunmaktadır.
1886 yılında Anadolu’nun nüfusu yaklaşık 9-10 milyon civarındaydı. Bugün Türkiye’nin nüfusu 88 milyona ulaşmıştır. Yani yaklaşık 9-10 kat artmıştır. Aynı oran Karakoyunlu için geçerli olsaydı, bugün ilçede yaklaşık 58 bin Azerbaycan Türkü yaşıyor olması gerekirdi.
Peki, bu nüfus neden azaldı?
Birincisi, 1918-1920 yılları arasında Ermeni Taşnak çetelerinin gerçekleştirdiği katliamlar. Koçkıran köyü bu duruma çarpıcı bir örnektir.
İkincisi, aynı dönemde yaşanan mezalim nedeniyle halkın “Kaç ha kaç” diyerek bölgeden göç etmek zorunda kalması.
Üçüncüsü ise 1960’lı yıllardan itibaren artan nüfusa rağmen geçim imkânlarının yetersizliği sonucu batıdaki büyük şehirlere ve Avrupa’ya yönelik işçi göçleridir.
Geçmişte Karakoyunlu’nun en büyük köyü Koçkıran’dı. 1886 sayımına göre 1.329 nüfusa sahipti. 1915 sayımında ise Kaçardoğanşalı köyü 1.173 kişiyle ikinci büyük yerleşim konumundaydı.
Bugün ise Karakoyunlu ilçesi ve Azerbaycan Türklerinin yaşadığı köylerde nüfus sürekli azalmaktadır. 2025 yılı verilerine göre bölgede %0,96 oranında nüfus azalışı görülmektedir.
Oysa Karakoyunlu; Ermenistan’a sınır, Nahçıvan ve İran’a açılan yolların geçtiği, Ağrı Dağı’na hâkim, Alican sınır kapısına sahip, verimli ve sulak topraklarıyla son derece önemli bir coğrafi ve stratejik konumdadır. Türk dünyasına açılan kapılardan biridir.
Buna rağmen göçün bu kadar yoğun olması, bazı köylerde nüfusun 10 kata varan oranlarda azalması ve yaşlı nüfusun genç nüfusu geçmesi, ekonomik ve sosyal nedenlerin dikkatle incelenmesini ve çözüm üretilmesini zorunlu kılmaktadır. Aynı durum Aralık ve Tuzluca ilçeleri ile Iğdır merkez köylerinde de yaşanmaktadır.
Boşalan, nüfusu azalan köyleri gezip gördüğümde bir Iğdırlı olarak derin bir üzüntü duyuyorum. Birçok ev yıkık, dökük ve virane hâlde. Bazı ailelerden geriye kimse kalmamış. Iğdır, en uzun süre işgal altında kalan ve nüfusuna oranla en fazla kayıp veren illerimizden biridir.
Her karış toprağı şehit kanlarıyla sulanmış bu vatan için büyük bedeller ödenmiştir. Karakoyunlu’nun geçim kaynağı tarım ve hayvancılıktır. Hem devletin hem de bölge halkının el ele vererek bu sorunlara çözüm üretmesi ve göçü durdurması gerekmektedir.
Karakoyunlu’da ve yurt içinde, yurt dışında yaşayan tüm hemşehrilerime selam, sevgi ve saygılarımı sunuyorum.
Sağ kalın, sağlıkla kalın.
Yorumlar
Kalan Karakter: