Türkiye’nin en uç noktasında, güneşin ilk doğduğu; Ermenistan, Nahçıvan ve İran ile sınır olan, Anadolu’nun Türk dünyasına açılan kapısı Aralık ilçemizdir. Büyük Önder Mustafa Kemal Atatürk’ün “Türk Kapısı”, Şark Fatihi Kazım Karabekir Paşa’nın ise “Şark Kapısı” dediği; Ağrı Dağı’nın gölgesindeki bu şirin ilçemizde vefalı, yiğit, vatansever ve güzel insanlar yaşamaktadır. Ağrı Dağı’nın eteklerindeki Aralık, geleceği parlak bir serhat ilçemizdir.
Aralık ilçesi, Ağrı Dağı ile Alagöz Dağları arasında, Iğdır Ovası’nın doğusunda yer almaktadır. Verimli ve bereketli toprakları, Aras Nehri ve Ağrı Dağı’nın bağrından çıkan, Ağrı Dağı’nın gözyaşı olarak bilinen Karasu Çayı ile hayat bulmaktadır. Aralık ilçesinden baktığınızda Büyük ve Küçük Ağrı Dağı bütün ihtişamı ve muhteşem güzelliğiyle sizi ve Aralık ilçesini selamlar.
Tarihi evi, hamamı, kümbeti, Süreyya Çeşmesi, Kazım Karabekir Tarım İşletmesi, Ağrı Dağı Millî Parkı, Nahçıvan Dilucu ve İran Borualan sınır kapıları, mikroklima iklimi, Haydar Dağı, 22 köyü, 5 mahallesi, 611 km² yüzölçümü, 825 metre rakımı ve 18.477 nüfusu ile Aralık geleceğin parlayan yıldızıdır.
Aralık ilçesinin en büyük köyü Hasanhan Köyü olup 2.143 nüfusa sahiptir. Tarlabaşı Köyü ise 1 nüfusla en az nüfusa sahip yerleşim yeridir. Aralık merkez nüfusu da 5.503 kişidir. Aralık ilçemiz çok fazla göç veren bir sınır ilçesidir. 2025 yılında nüfusu %5,17 oranında düşerek 1.008 kişi azalmıştır.
Aralık ilçesinin tarihi insanlık tarihi kadar eskidir. MÖ 4000 yıllarından beri yerleşim yeri olmuştur. Oğuz Türklerinden önce çeşitli Türk boylarının yaşadığı bölge, Oğuz Türkleri ve Selçukluların gelişiyle kadim bir Türk yurdu hâline gelmiştir. Moğollar dönemi hariç, Aralık ilçemiz İran’da kurulan Türk kökenli devletler ile Osmanlı Devleti arasında sık sık el değiştirmiştir. 1747-1828 yılları arasında 81 yıl boyunca Revan Türk Hanlığı’nın hâkimiyetinde kalmıştır. 1828-1917 yılları arasında Çarlık Rusyası’nın işgaline uğramış, 1917-1920 yılları arasında ise Ermenilerle kanlı çatışmalar ve soykırım yaşamıştır.
Aralık ilçemiz, 92 yıl boyunca Türk dünyası ile bağlantıları kesik şekilde kalmıştır. 12 Kasım 1920 tarihinde Türkiye topraklarına katılmıştır. 1932 yılına kadar Nahçıvan ile aramızda sınır yoktu. Nahçıvan sınırında bulunan 17.700 kilometrekarelik toprak ile Küçük Ağrı Dağı İran Devleti’ne aitti.
Aralık ilçesinin doğusu ve güneyi Küçük Ağrı Dağı üzerinden İran ile sınırdı. Güneybatısında Büyük Ağrı Dağı bulunurken, kuzeyinde Aras Nehri’nin sınır oluşturduğu Sovyetler Birliği, batısında ise Karakoyunlu ilçesi yer almaktaydı. Ağrı İsyanı sonrasında İran Devleti ile yapılan görüşmeler neticesinde sınır değişikliği yapılmıştır. Küçük Ağrı Dağı ile Nahçıvan sınırındaki İran toprağı 1932 yılında Türkiye’ye dâhil edilmiştir. Böylece Aralık ilçesi Türk dünyasına açılan kapımız olmuştur.
Dünyada ve ülkemizde bir eşi ve örneği olmayan şekilde üç devletle müşterek sınıra sahip tek ilçe Aralık ilçesidir. Aralık ilçesinin Nahçıvan ile 17,7 km, İran ile 49 km, Ermenistan ile 56 km uzunluğunda müşterek sınırı vardır.
Aralık ilçesi, 92 yıl Rus hâkimiyeti ve 72 yıl Cumhuriyet döneminde olmak üzere toplam 164 yıl kapalı bir havzada tecrit yaşamıştır. Sarıkamış Savaşı sırasında Ruslar, bir kısım Osmanlı savaş esirlerini Aralık ilçesine getirmişlerdir. Yiğit ve vatansever Aralık insanı, rüşvet vererek veya kaçırarak Osmanlı esirlerine yardım etmiş ve onları kurtarmıştır.
Yine 1918-1920 yılları arasında Iğdır’da yaşanan Ermeni soykırımı sırasında Aralık insanı, "Kaç Ha Kaç" dediğimiz büyük göçte Azerbaycan Türklerinin Güney Azerbaycan’a geçmesinde büyük emek ve özveri göstermiştir.
"Kaç Ha Kaç" sırasında Tuzluca, Iğdır ve Karakoyunlu’dan gelen kaçkınların İran’a geçmesinde, barınmasında ve güvenliğinin sağlanmasında Aralık insanının emeği, özverisi, gayreti ve kahramanlığı takdire şayandır. Aralık ilçesinin bir kısmı sazlık, kamışlık ve bataklıktı. Güney Azerbaycan ile komşuydu. Güneyinde Ağrı Dağı, Doğubayazıt tarafında ise Osmanlı Tümeni bulunuyordu. Bu nedenle Aralık ilçesi, Iğdır’ın diğer bölgelerine göre daha güvenliydi.
Iğdır, Misak-ı Millî sınırlarına dâhil değildi. Türk ve Müslümanları Ruslar kasıtlı olarak askere ve memuriyete almadılar. Aralık ilçesi bir dönem Makü Hanlığı’na bağlı kalmıştır.
Aralık insanı vatanı için silaha sarılmış, Taşnak Ermenileri ile kanlı mücadelelere girişmiştir. Aralık ilçesinde oluşturulan halk milislerinde Başköy’den Bilal Toksöz, Adetli’den Tahir Bey, Koçak Nesibi (Çiftlik), Ali Ebuzeroğlu, Kerbelayı İsmail, Gani Bey, Abbas Ali Nevruzzade, Esad Kuluzade (Ramazankentli) ve daha nice isimsiz kahraman vatan için mücadele etmişlerdir. Mekânları cennet olsun.
Aralık ilçesi, 1960 yılına kadar Başköy Nahiyesi olarak Iğdır ilçesine bağlı kalmıştır. 1 Nisan 1960 tarihinde Başköy Nahiyesi ilçe merkezi olmuştur. 1963 yılında belediye teşkilatı kurulmuş, ilk belediye başkanı ise YTP’den Timur Toksöz olmuştur.
Aralık ilçemizin çalışkan, vatansever, yiğit ve mert tüm güzel insanlarına selam, sevgi ve muhabbetlerimi gönderiyorum.
Yorumlar
Kalan Karakter: