Alanya Alaaddin Keykubat Üniversitesi'nden Adem Karaca, 288 Erzurum türküsünü inceleyerek yörenin sert karasal ikliminin, dağlık yapısının ve beşeri kültürünün ezgilere nasıl işlendiğini bilimsel verilerle ortaya koydu.
Erzurum Türküleri Bilimsel Mercek Altında: Ezgilerdeki Coğrafi Şifreler Çözüldü
Alanya Alaaddin Keykubat Üniversitesi’nden Adem Karaca tarafından gerçekleştirilen "Manzarayı Seslendirmek: Erzurum Türkülerinde Mekân Temsiline Yönelik Bir Müzik Coğrafyası Analizi" başlıklı akademik araştırma, Türk halk kültürü ve coğrafya bilimi açısından dikkat çekici sonuçları gün yüzüne çıkardı. Prestijli Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi’nde yayınlanan çalışma, Erzurum yöresine ait türkülerin coğrafi unsurlar açısından zenginliğini ve bu unsurların halkın kolektif hafızasındaki yerini sistematik olarak analiz etti.
288 Erzurum Türküsü Tek Tek İncelendi
Nitel araştırma modeli ve betimsel desen metodolojisine uygun olarak yürütülen kapsamlı çalışmada, TRT Türk Halk Müziği Sözlü Eserler Antolojisi’nde kayıtlı olan 288 Erzurum türküsü, doküman incelemesi ve içerik analizi yöntemleriyle masaya yatırıldı.
Eserlerde tespit edilen tüm bölgesel ve mekansal ifadeler; fiziki coğrafya, coğrafi astronomi, beşerî-ekonomik coğrafya ve bölgesel coğrafya alt temalarına göre sınıflandırılarak frekans analizine tabi tutuldu. Elde edilen bilimsel veriler; Erzurum türkülerinin dağlardan iklim şartlarına, bitki örtüsünden göç yollarına, yerleşim birimlerinden bölgedeki temel ekonomik faaliyetlere kadar çok katmanlı bir çevresel bilgi hazinesi barındırdığını kanıtladı.
"Erzurum Türküleri Otantik Ve Değerli Bir Sözlü Arşivdir"
Araştırmada öne çıkan en önemli bulgulardan biri, fiziki coğrafya temalarının türkü sözlerindeki yüksek yoğunluğu oldu. Bu durumun Erzurum’un engebeli dağlık topografyası, sert karasal iklimi ve yüksek rakımlı step/çayır ağırlıklı doğal ortamıyla kusursuz bir paralellik sergilediği vurgulandı. Araştırma raporunda şu değerlendirmelere yer verildi:
"Beşerî ve ekonomik coğrafya ekseninde; yörenin köklü gelenek-görenekleri, zengin yemek ve giyim kültürü, göç hareketleri, nüfus yapısı, temel geçim kaynakları ve sivil mimari yapıları melodilere doğrudan yansımıştır. Bölgesel coğrafya açısından ise Erzurum’un tarih boyunca üstlendiği stratejik koridor rolü ve geçiş coğrafyası olma hüviyeti türkülerdeki yerini almıştır. Bu çalışma, Erzurum türkülerinin sadece birer müzik eseri değil, yöre coğrafyasını eksiksiz yansıtan otantik birer sözlü kültürel arşiv olduğunu belgeliyor. Elde edilen neticeler; müzik coğrafyası, halk bilimi, coğrafya ve sosyal bilgiler eğitimi alanlarında ders içi etkili birer öğretim materyali olarak kullanılabilir."
İmparatorluk Coğrafyasına Uzanan Zihinsel Haritalar
Erzurum türkülerinde geçen şehir, bölge, nehir ve kale adlarının çok geniş bir alanı kapsadığına dikkat çeken araştırmacı Adem Karaca, bu durumun yerel çevreye olan bağlılığın yanı sıra kentin tarihi misyonundan kaynaklanan geniş bir coğrafi ufku simgelediğini belirtti. Karaca, Erzurum merkezli başlayan zihinsel haritanın, başta komşu iller olmak üzere İstanbul gibi metropollere ve özellikle Osmanlı dönemi sınırlarını kapsayan geniş bir imparatorluk coğrafyasına kadar uzandığını, bunun da katmanlı bir mekansal bilincin göstergesi olduğunu ifade etti.
Çermikler, Ayazlar Ve Gök Cisimleri Anlatının Merkezinde
Türkülerin satır aralarında saklanan fiziki unsurlar ise Erzurum'un coğrafi karakterini adeta bir fon olmaktan çıkarıp eserin başrolü haline getiriyor. Dağ, ova, yamaç ve sarp kayalıklara yapılan vurgular; kış soğuğunu, yoğun kar yağışını ve ayazı öne çıkaran klimatolojik ögeler; akarsu, dere ve çermik (kaplıca) etrafında şekillenen hidrografik betimlemeler halkın doğayla kurduğu bağı özetliyor.
Bununla birlikte geven gibi step bitkileri, turna, bülbül ve at gibi fauna unsurları duygusal metaforlarla işlenirken; ay, yıldız ve güneş gibi gök cisimlerinin yön bulma, zamanlama ve gündelik yaşam ritminde aktif birer unsur olarak kullanılması Erzurum coğrafyasının halk ruhuna ne denli derinlemesine işlediğini gözler önüne seriyor.
Yorumlar
Kalan Karakter: