Su Çarşambası: Cemrenin Suya Düştüğü Gün

Halk takviminde yıl, yalnızca ay ve mevsimlerden ibaret değildir; tabiatın nefes alış verişine göre düzenlenmiş kadim bir zaman anlayışı vardır. Bu anlayışta Nevruz’dan önceki haftalar “çarşambalar” ile anılır. İşte bugün, o çarşambalardan biri: Su Çarşambası. Türk halk inancına göre cemre, yani sıcaklık kıvılcımı, önce havaya, ardından suya, en son toprağa düşer. Bu düşüş, meteorolojik bir olaydan çok sembolik bir anlatımdır. Doğanın donuk hâlden canlı hâle geçişini temsil eder. Cemrenin suya düşmesiyle birlikte suların çözülmeye, akarsuların canlanmaya başladığı kabul edilir. Anadolu’da ve Kafkasya coğrafyasında Su Çarşambası günü çeşitli uygulamalar yapılır. Sabah erken saatlerde su başına gidilir, akan sudan geçilir ya da el yüz yıkanır. Amaç hem bedeni hem ruhu arındırmaktır. Bazı yerlerde gençler su üzerinden atlar, bazı bölgelerde suya küçük taşlar atılarak dilek tutulur. Evlerin kapı önleri yıkanır; yeni döneme temiz girme niyeti taşınır. Iğdır ve çevresinde bu gelenek, Nevruz hazırlığının önemli bir parçasıdır. Bölgenin kültürel dokusu Anadolu ile Kafkasya arasında bir geçiş alanı olduğundan, Su Çarşambası uygulamaları da geniş bir Türk kültür havzasının ortak izlerini taşır. Bu gelenekler hem Turkey hem de Azerbaijan folklorunda benzer biçimlerde yaşatılmaktadır. Su kültü, eski Türk inanç sisteminde önemli bir yere sahiptir. “Yer-Su” inancı, doğadaki su kaynaklarını kutsal kabul eder. Pınarlar ve akarsular yalnızca coğrafi unsurlar değil; koruyucu ruhların mekânı olarak düşünülmüştür. Bu nedenle su başında edilen dilek, sıradan bir temenni değil; tabiatla kurulan manevi bir bağdır. 2009 yılında UNESCO tarafından Somut Olmayan Kültürel Miras Listesi’ne alınan Nevruz, bu çarşamba geleneğiyle birlikte değerlendirilmelidir. Çünkü Nevruz bir günden ibaret değil; haftalara yayılan bir hazırlık ve bilinç sürecidir. Bugün Su Çarşambası… Sular çözülürken gönüller de çözülmeli; akış başlayan yerde umut da başlamalıdır.   Kaynakça Ögel, Bahaeddin. Türk Mitolojisi, Cilt I-II. İnan, Abdülkadir. Eski Türk Dini Tarihi. Tanyu, Hikmet. Türklerde Ağaç ve Su Kültü. Artun, Erman. Türk Halk Bilimi. UNESCO, Somut Olmayan Kültürel Miras Listesi,