Arası’ın İki Yakasında Kalan Bir Milletin Feryadı: Bölünmüş Azerbaycan

Safevîler ve Afşarlar devrinde zayıflayan merkezi otoriteyle birlikte Azerbaycan, Türk hanlıklarına bölündü. Nadir Şah Afşar’ın ölümünden sonra her han kendi başına kalmış, birlik bozulmuş, kardeş kardeşe yabancı hale getirilmişti. Aras Nehri’nin bir yakası “Güney”, öteki yakası “Kuzey” diye adlandırıldı; oysa her iki taraf da aynı dilin, aynı tarihin, aynı kaderin evlatlarıydı. Siyasi parçalanmışlık, Rusya’nın Kafkasya’ya girmesini kolaylaştırdı. 1813 Gülistan ve 1828 Türkmençay antlaşmalarıyla Azerbaycan’ın kuzeyi, hatta bugün Türkiye sınırları içinde kalan Iğdır’a kadar uzanan Türk yurtları Rus işgaline terk edildi. Aras Nehri, bir devlet sınırı değil, iki kardeşi ayıran bir gözyaşı çizgisi oldu. Çarlık Rusyası 104 yıl boyunca Azerbaycan topraklarını sömürdü; yer altını, yer üstünü talan etti. Osmanlı ve İran’dan getirilen Ermeni nüfus, kadim Türk yurtlarına yerleştirildi; böylece Batı Azerbaycan toprakları üzerinde ileride “Ermenistan” adıyla bir garnizon devlet kuruldu. Türk yurdunda Türk, misafir; yabancı ise ev sahibi yapılmak istendi. 1918’de kurulan Azerbaycan Cumhuriyeti, bir umut ışığı gibi doğdu; fakat bu ışık iki yıl sonra Sovyet işgaliyle söndürüldü. 71 yıl boyunca Azerbaycan bir esaret zinciri daha yaşadı. 18 Ekim 1991’de yeniden bağımsızlık ilan edildi ama bölünmüşlük devam etti. Güney Azerbaycan ise Kaçar Türk Hanedanı’nın yıkılmasıyla 1925’ten itibaren Fars milliyetçiliğinin baskısı altına girdi. Azerbaycan 104 yıl Çarlık, 71 yıl Sovyet, yüzyıllar boyunca Rus, Fars ve Ermeni zulmü altında kaldı. Milyonlarca Azerbaycan Türkü yurdundan koparıldı, göçe zorlandı, katliamlara uğradı. Aras’ın suları, yalnızca iki kıyıyı değil, ayrılmış anaların gözyaşlarını da taşıdı. İLGİNİZİ ÇEKEBİLİR Bugün Azerbaycan üç parça gibidir: kuzey, güney ve orta… Ama kalbi birdir, dili birdir, tarihi birdir. Hiçbir sınır, bir milletin ruhunu ebediyen bölemez. Aras, bir gün ayrılığın değil, kavuşmanın nehri olacaktır. Türk dünyasının bölünmüş vatanı Azerbaycan, üçe bölünmüş kardeşler ayrı yaşıyor. Evet Azerbaycan bölünmüş olabilir ama yenilmemiştir. Çünkü Azerbaycan parçalanmış olabilir ama yok olmamıştır. Ve çünkü bir gün mutlaka: Azerbaycan bütün olacak, Azerbaycan bir olacak, Azerbaycan Turan olacak.