Ağrı Dağı’nın Eteğinde Bir Kadim Miras: Iğdır Eyvanı (Gala Tepe)

Iğdır şehir merkezinin 8 kilometre doğusunda, Melekli ve Karakoyunlu arasında yükselen Gala Tepe, Doğu Anadolu’nun en stratejik noktalarından birinde yer almaktadır. Bölge halkı tarafından Iğdır Eyvanı, İğdir Gala veya Oğuz Gala olarak adlandırılan bu kale, Ağrı Dağı’nın kuzey yamacında, çevresindeki geniş ovalara hâkim bir konumda tarihin sessiz tanıklığını yapmaktadır. Tarihsel Katmanlar ve Mimari Kimlik Arkeolojik veriler ve yüzey araştırmaları, kalenin temellerinin Milattan Önce atıldığını göstermektedir. Özellikle Urartu (Orta Demir Çağı) döneminde inşa edildiği tahmin edilen yapı; stratejik önemi nedeniyle Selçuklular, Karakoyunlular, Akkoyunlular ve Timurlular gibi pek çok Türk-İslam devletine de ev sahipliği yapmıştır. Kalenin mimari yapısı, döneminin savunma sanatını yansıtan karakteristik özelliklere sahiptir: Malzeme: Surlar, yörenin jeolojik yapısına uygun, dayanıklı yontma bazalt taşlardan inşa edilmiştir. Ölçüler ve Girişler: Çevresi yaklaşık 365 metre olan surların doğu ve batı yönlerinde iki ana kapısı bulunmaktadır. Güney cephesinde yer alan gizli tünel şeklindeki kapı ise kalenin savunma stratejilerindeki derinliğini göstermektedir. Doğal Afetler ve Beşerî Tahribat Gala Tepe’nin görkemli yapısı, zamanla hem doğanın hem de insan müdahalesinin kurbanı olmuştur. 1840 Ahura Depremi, kalenin istinat duvarlarında geri dönülemez hasarlar bırakmıştır. Ancak asıl kayıp, kale taşlarının yerel halk tarafından sökülerek konut ve ahır inşaatlarında kullanılmasıyla yaşanmıştır. Günümüzde Melekli ve Taşburun gibi köylerde bu tarihi kesme taşların cami bahçelerinde oturma bankı olarak kullanıldığına rastlanması, bu hüzünlü dönüşümün en somut örneğidir. Hatta 1960’lı yıllarda Aras Nehri’ne set yapılması amacıyla kale taşlarının bölgeden taşındığı bilinmektedir. Arkeolojik Zenginlik ve Çevre Yapılar Gala Tepe sadece bir kaleden ibaret değildir; çevresindeki Büğdüz Kurganı (hükümdar mezarı olduğuna inanılan yapı) ve kaya mezarlarıyla devasa bir yerleşim kompleksinin parçasıdır. Bölgede yapılan kazılarda elde edilen; ok uçları, takılar ve seramik eserler günümüzde Kars Müzesi'nde sergilenerek Urartu’dan günümüze uzanan sosyal yaşam hakkında ipuçları vermektedir. Bugün bir sit alanı olarak tescillenen Gala Tepe, hem Iğdır’ın tarih turizmi potansiyeli hem de bölgedeki Türk varlığının kadim izlerini anlamak açısından korunması gereken paha biçilmez bir mirastır.